“Quyết tâm xây dựng trường phái ngoại giao cây tre Việt Nam”

Đại hội XIII của Đảng đã khẳng định nguyên tắc nền tảng và tư tưởng chỉ đạo của đối ngoại thời kỳ Đổi mới là: Thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ vì hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại; là bạn, là đối tác tin cậy và là thành viên tích cực, có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế; xử lý đúng đắn mối quan hệ giữa độc lập tự chủ và hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng. Ý chí tự lực, tự cường và nội lực là quyết định, cơ bản, lâu dài; nguồn lực bên ngoài là quan trọng. Mục tiêu của đối ngoại được xác định là bảo đảm nhất lợi ích quốc gia - dân tộc trên cơ sở các nguyên tắc cơ bản của Hiến chương Liên hợp quốc và luật pháp quốc tế, bình đẳng, hợp tác, cùng có lợi. Một trong những nhiệm vụ trọng tâm của công tác đối ngoại là xây dựng nền ngoại giao toàn diện, hiện đại với ba trụ cột là đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước, đối ngoại nhân dân.

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng nhấn mạnh, hội nghị này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng và cũng có thể gọi đây là hội nghị có ý nghĩa lịch sử, vì đây là lần đầu tiên Bộ Chính trị, Ban Bí thư trực tiếp chỉ đạo hội nghị đối ngoại toàn quốc để bàn về công tác đối ngoại của Đảng, ngoại giao Nhà nước, đối ngoại Nhân dân và của cả hệ thống chính trị. 

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã khái quát lại những tư tưởng, triết lý vượt thời đại của cha ông ta, mãi mãi vẫn còn nguyên giá trị về tư tưởng, quan điểm đối ngoại. Đặc biệt, hơn 90 năm qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, trên cơ sở vận dụng sáng tạo những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, kế thừa và phát huy truyền thống, bản sắc đối ngoại, ngoại giao và văn hóa dân tộc, tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hóa thế giới và tư tưởng tiến bộ của thời đại, nước ta đã xây dựng nên một trường phái đối ngoại và ngoại giao rất đặc sắc và độc đáo của Thời đại Hồ Chí Minh, mang đậm bản sắc “cây tre Việt Nam”, “gốc vững, thân chắc, cành uyển chuyển”, thấm đượm tâm hồn, cốt cách và khí phách của dân tộc Việt Nam. 

Đó là mềm mại, khôn khéo, nhưng rất kiên cường, quyết liệt; linh hoạt, sáng tạo nhưng rất bản lĩnh, kiên định, can trường trước mọi thử thách, khó khăn vì độc lập dân tộc, vì tự do, hạnh phúc của Nhân dân. Đoàn kết, nhân ái, nhưng kiên quyết, kiên trì bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc. Biết nhu, biết cương; biết thời, biết thế; biết mình, biết người; biết tiến, biết thoái, “tùy cơ ứng biến”, “lạt mềm buộc chặt”.

Để góp phần xứng đáng cùng với toàn Đảng, toàn dân, toàn quân hoàn thành thắng lợi các mục tiêu, nhiệm vụ, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã gợi mở, nhấn mạnh 6 nội dung trọng tâm đối với công tác đối ngoại thời gian tới.
Trước hết cần tiếp tục thường xuyên theo dõi, nghiên cứu, nắm chắc diễn biến, tình hình để kịp thời có giải pháp thích hợp trong công tác đối ngoại. Vì những diễn biến chính trị nhanh chóng, phức tạp trên thế giới thời gian qua có rất nhiều vấn đề vượt ra ngoài dự báo thông thường, nếu không nắm bắt đúng tình hình thì không thể theo kịp sự phát triển của thực tiễn. 
“Vấn đề là phải nhạy bén, dám nghĩ, dám làm, có tinh thần chủ động tiến công, dám vượt ra khỏi khuôn khổ tư duy cũ, những lĩnh vực quen thuộc để có những suy nghĩ và hành động vượt tầm quốc gia, đạt tầm khu vực và quốc tế. Chúng ta cần xây dựng tâm thế và vị thế mới của Việt Nam trong ứng xử và xử lý mối quan hệ với các nước, song phương, cũng như đa phương. 
Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng chỉ rõ: Thế và lực của nước ta trên các tiêu chí quan trọng như kinh tế, dân số, quốc phòng và đối ngoại đã khác rất nhiều so với 35 năm về trước, đặc biệt các vấn đề thuộc lợi ích cốt lõi mang tầm chiến lược của Việt Nam đòi hỏi chúng ta phải thể hiện tiếng nói mạnh mẽ hơn và lập trường đối ngoại tích cực hơn, trước hết là trong khu vực; đồng thời cũng phải đẩy mạnh đổi mới tư duy, mạnh dạn đột phá, sáng tạo trong công tác, tìm ra cách làm mới, mở rộng các lĩnh vực mới, tìm kiếm các đối tác mới, hướng đi mới; đương nhiên đổi mới phải trên cơ sở giữ vững nguyên tắc: Chắn chắn, thận trọng, kiên định mục tiêu, và chân thành, khiêm tốn. 
Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng cũng yêu cầu tiếp tục quán triệt sâu sắc và thực hiện đúng đắn đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hợp tác và phát triển, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ; chủ động và tích cực hội nhập quốc tế sâu rộng vì lợi ích quốc gia, dân tộc; vừa hợp tác, vừa đấu tranh; vận dụng đúng đắn quan điểm về đối tượng, đối tác; tăng cường hợp tác, tiếp tục tạo thế đan xen lợi ích chiến lược giữa các nước với nước ta; ngăn ngừa xung đột, tránh đối đầu, tránh bị cô lập, phụ thuộc; trong đó mục tiêu bao trùm là giữ vững môi trường hoàn bình, ổn định thuận lợi cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, thực hiện các nhiệm vụ chiến lược về phát triển kinh tế - xã hội; đồng thời kiên quyết, kiên trì bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, quyền chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và các lợi ích chính đáng của đất nước phù hợp với luật pháp quốc tế. Trong việc bảo đảm môi trường hòa bình, thịnh vượng thì một trong những yêu cầu then chốt là phải luôn kiên trì, bình tĩnh, sáng suốt, khôn khéo, xử lý đúng đắn các mối quan hệ đối ngoại, trong đó có vấn đề chủ quyền, lãnh thổ. “Đây là nhiệm vụ hết sức quan trọng của cả hệ thống chính trị, trong đó ngành Ngoại giao là những người đi xung kích”, Tổng Bí thư nhấn mạnh. 

Cùng với đó, cần phát huy tối đa mọi yếu tố thuận lợi của đất nước để chủ động, tích cực tham gia đóng góp xây dựng định hình các cơ chế đa phương; nâng tầm công tác đối ngoại đa phương; cần mở rộng và nâng cao hơn nữa hiệu quả các hoạt động đối ngoại, nhất là hợp tác kinh tế, văn hóa, chính trị, an ninh, quốc phòng với các nước; triển khai toàn diện và mạnh mẽ hơn nữa công tác người Việt Nam ở nước ngoài, theo đúng tinh thần người Việt Nam ở nước ngoài là máu thịt, là một bộ phận không tách rời và là một nguồn lực quan trọng của cộng đồng các dân tộc Việt Nam. 

Mặt khác hết sức coi trọng và nâng cao hơn nữa chất lượng công tác nghiên cứu và dự báo chiến lược, để giữ được sự chủ động trong một thế giới đầy biến động, phức tạp, có nhiều bất ngờ. Để hoàn thành hiện tốt các nhiệm vụ nêu trên, với quan điểm của Đảng ta “cán bộ là gốc của mọi công việc”, Tổng Bí thư lưu ý cần đặc biệt chú trọng công tác xây dựng tổ chức bộ máy và đào tạo, bồi dưỡng, xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác đối ngoại.
“Quyết tâm xây dựng và phát triển một nền đối ngoại, ngoại giao Việt Nam hiện đại và mang đậm bản sắc tộc, trường phái ngoại giao “cây tre Việt Nam”, Tổng Bí thư nhắn nhủ khi kết thúc bài phát biểu.